Actinische Keratosen

Home > Aandoeningen > Actinische Keratosen

Wat zijn actinische keratosen?

Actinische keratosen, ook wel zonlichtbeschadigingen genoemd, zijn meestal kleine, veelal ruw aanvoelende verhoornde plekjes van de huid. De kleur varieert van huidkleurig tot rood of bruin. Deze huidafwijkingen ontstaan op de aan (zon)licht blootgestelde delen van het lichaam, vooral in het gezicht en op de handruggen. 

Actinische keratosen worden vooral op oudere leeftijd gezien. Echter, doordat mensen hun vrije tijd steeds meer in de buitenlucht doorbrengen en zonvakanties steeds populairder worden, worden actinische keratosen ook steeds vaker op jongere leeftijd waargenomen.

Hoe ontstaan actinische keratosen?

Actinische keratosen zijn het chronisch effect van (teveel) ultraviolette straling en vormen een mogelijk voorstadium van huidkanker.

Actinische keratosen ontstaan na langdurige en veelvuldige blootstelling van de huid aan zonlicht. Het ontstaan van actinische keratosen is afhankelijk van het huidtype en de totale hoeveelheid ultraviolette straling die iemand in de loop van het leven op de huid heeft gekregen. Hoe blanker de huid, hoe groter de kans bestaat op het ontwikkelen van dit soort huidafwijkingen.

Wat zijn de verschijnselen?

Voorkeursplaatsen zijn de handruggen, de onderarmen, het gezicht en de kale schedelhuid. In het begin is de huidafwijking beter te voelen dan te zien. Het zijn huidkleurige, rode of bruine, ruw aanvoelende plekjes. Soms zijn ze licht pijnlijk bij aanraking. De grootte kan wisselen van enkele millimeters tot enkele centimeters. Na verloop van jaren kan er in deze plekjes huidkanker ontstaan. Vaak zijn er meerdere plekjes aanwezig en zijn er aan de huid ook andere tekenen van langdurige zonlichtblootstelling te zien, zoals vlekkige verkleuringen en rimpels.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Meestal kan de diagnose met het blote oog gesteld worden. Bij twijfel kan er door middel van het afnemen van een klein huidmonster (huidbiopt) verder onderzoek gedaan worden, om meer zekerheid te krijgen over de diagnose.

Hoe wordt actinische keratose behandeld?

Behandeling van actinische keratosen is noodzakelijk, omdat er na verloop van tijd, een duidelijk verhoogde kansbestaat op het ontstaan van huidkanker. Actinische keratosen kunnen op verschillende manieren worden behandeld. Welke behandeling gekozen wordt, hangt ondermeer af van de uitgebreidheid en de plaats op het lichaam waar de actinische keratosen zich voordoen.

Mogelijke behandelingen zijn:

- Bevriezing met vloeibare stikstof
- Efudix crème (=5-fluorouracil crème). Deze crème wordt vaak voorgeschreven als het om grote huidoppervlakken gaat enmoet worden gebruikt tot een soort schaafwond ontstaat(ongeveer 3 weken). De behandeling veroorzaakt soms heftige huidreacties. Daarna geneest de huid zonder littekenvorming en blijven de actinische keratosen vaak lange tijd weg.
- Aldara crème (=imiquimod crème). Deze behandeling wordt 3 keer per week toegepast gedurende enkele weken. Aldara kan eveneens huidirritatie veroorzaken.
- Vitamine A zuur crème (=tretinoïne crème). Deze crème werkt langzaam en moet langdurig dagelijks worden toegepast en is meestal alleen werkzaam bij beginnende afwijkingen.
- Fotodynamische therapie. Dit is een vrij nieuwe vorm van behandeling, vooral bij uitgebreide afwijkingen. Hierbij wordt een crème op de huid aangebracht, die actinische keratosen na een aantal uur gevoelig maakt voor licht. Door belichting met een speciale lamp worden de actinische keratosen vervolgens vernietigd. Deze behandeling kan soms pijnlijk zijn.
- Verwijdering door chemische peeling.

Wat kunt u zelf hierna nog doen?

Belangrijk is verdere beschadiging van de huid door ultraviolette straling zoveel mogelijk te voorkomen. Dit kan door blootstelling aan zonlicht en zonnebank te beperken. Het regelmatig smeren van zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor (factor 15 of hoger),maar vooral het dragen van beschermende kleding en een hoofddeksel is van groot belang, niet alleen tijdens het zonnebaden, maar ook tijdens dagelijkse buitenactiviteiten, zoals fietsen, tuinieren en dergelijke. Bij mensen met veel actinische keratosen blijft controle door de arts noodzakelijk.

Wat zijn de vooruitzichten?

Actinische keratosen blijven na behandeling vaak terugkomen. De opgelopen zonneschade in het verleden kan niet meer ongedaan worden gemaakt. Met enige regelmaat zal daarom de behandeling moeten worden herhaald.

Na verloop van jaren kan er, zoals gezegd, in de onbehandelde actinische keratose huidkanker ontstaan. De vorm van huidkanker die kan ontstaan is het plaveiselcelcarcinoom. De kans op het ontstaan hiervan wordt geschat op 5-10%.

Deze informatie is gebaseerd op de folder ‘Actinische keratosen’ van de NVDV